Sana stolica Jemenu

Sana, stolica Jemenu, leży w malowniczej górskiej dolinie na wysokości ok. 2200 m n.p.m. To jedno z najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast świata, znane z wyjątkowej architektury i bajkowego klimatu Starego Miasta.

Stare Miasto Sany to prawdziwy skarb wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO od 1986 roku. Tworzy je ponad 6000 zabytkowych budynków — charakterystycznych wieżowców z mułowych cegieł i kamienia, które budują niemal baśniowy krajobraz.

Spacer po Sanie wzbudza podziw dla unikalnej architektury i atmosfery miasta, w którym historia widoczna jest na każdym kroku. Wieczorem natomiast wszystko nabiera jeszcze bardziej magicznego charakteru.

Zapraszamy na spacer po Sanie — mieście, które zachwyca swoją historią, architekturą i niepowtarzalnym klimatem.

Sana – najważniejsze informacje

Sana jest stolicą Jemenu i znajduje się w zachodniej części kraju, w górzystym regionie Półwyspu Arabskiego, na wysokości około 2200 m n.p.m. To jedno z najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast świata, którego historia sięga ponad 2500 lat. Stare Miasto Sany zostało wpisane na listę UNESCO w 1986 roku i obejmuje kilka tysięcy zabytkowych budynków.

Miasto słynie z charakterystycznej architektury wieżowych domów budowanych z cegły mułowej i kamienia, które od wieków tworzą unikalny, niemal baśniowy krajobraz. W przeszłości Sana była ważnym ośrodkiem handlowym na szlakach arabskich, szczególnie związanych z handlem kadzidłem i mirrą.

Nasza podróż do Sany – wspomnienia z 2009 roku

Mieliśmy to szczęście zobaczyć Sanę w czasach, gdy była jeszcze otwarta dla świata. W 2009 roku przylecieliśmy tu z Frankfurtu, mieszkaliśmy w zabytkowym hotelu i doświadczyliśmy niezwykłej gościnności Jemeńczyków. Pewnego dnia trafiliśmy nawet na tradycyjne jemeńskie wesele, które pozwoliło nam zajrzeć w codzienne życie mieszkańców.

Podczas naszej podróży odkrywaliśmy miasto krok po kroku — od monumentalnej bramy Bab al-Yemen, przez labirynt Starego Miasta wpisanego na listę UNESCO, aż po charakterystyczne wieżowe domy zdobione białymi ornamentami i kolorowymi witrażami qamarias. Każda ulica prowadziła nas w inne miejsce, które wyglądało jak scenografia z innej epoki.

W dalszej części artykułu zabieramy Was na spacer po Sanie — pokażemy jej architekturę, codzienne życie mieszkańców, wieczorną atmosferę miasta oraz miejsca, które czynią ją jednym z najbardziej niezwykłych miast świata.

Spacer po Sanie – życie codzienne i architektura

Dolne kondygnacje budynków zbudowano z solidnej bazaltowej skały, natomiast ich ściany wzniesiono z mułowych cegieł wypalanych na słońcu. Zewnętrzne fasady zdobią misternie wykonane ornamenty z białego gipsu, dodając im niezwykłego uroku.

Dolne pomieszczenia tradycyjnych budynków zajmują zwierzęta, wyżej znajduje się izba gościnna – diwan, a na najwyższym piętrze mieszka rodzina. Diwan to typowe miejsce do przyjmowania gości i organizowania biesiad. Wnętrze zdobią kolorowe poduszki ułożone wokół, które dodają przytulności i zapraszają do wspólnego spędzania czasu.

Najbardziej charakterystyczną ozdobą jemeńskich budowli są witraże w oknach, zwane qamarias. Te kolorowe szkiełka osadzone w gipsowych ramach wypełniają wnętrza wielobarwnymi refleksami światła słonecznego. Nocą natomiast, gdy podświetlają je lampy, ich piękno wychodzi na zewnątrz, rozświetlając mrok w spektakularny sposób.

Gdy zapada zmrok, uliczki zaczynają tętnić nowym życiem. Z domów i kawiarni dochodzi zapach świeżo parzonej kawy z kardamonem. Gdzieś w tle słychać śmiech dzieci, nawoływania z pobliskiego suku i wieczorne wezwania do modlitwy.

Dachy budynków to nie tylko punkt widokowy – to część codziennego życia. Wieczorami rodziny zbierają się tam na posiłki i rozmowy, ciesząc się chłodniejszym powietrzem i widokiem na oświetlone miasto, które wygląda jak rozgwieżdżona plansza utknięta w górskiej dolinie.

Podobny klimat glinianych miasteczek odkryliśmy niedawno w Arabii Saudyjskiej, tuż przy granicy z Jemenem. Ten kraj otworzył się na świat gościnnie, a bardzo podobny sposób tworzenie miast zachwyca równie mocno.

Wąskie labirynty ulic, ceglane domy wypalone słońcem i polukrowane gipsem niczym pierniczki, uśmiechy mieszkańców i zapach egzotycznych przypraw – wszystko to wciągało nas w zaczarowany świat.

Stare Miasto zostało zbudowane na wzniesieniach nie tylko jako ochrona przed monsunowymi deszczami, ale także ze względów obronnych — dzięki temu było trudniejsze do zdobycia przez najeźdźców. Gliniane budynki, o konstrukcji z cegieł mułowych, doskonale izolują wnętrza od upałów w ciągu dnia i chłodu nocą.

Podczas sezonu deszczowego ulice i zaułki poniżej centrum zamieniają się w rwące potoki, które skutecznie odcinają dostęp do serca miasta, pełniąc funkcję naturalnej fosy. Mieszkańcy wykorzystują tę cechę terenu, budując systemy kanałów i zbiorników, które odprowadzają wodę i minimalizują ryzyko powodzi wewnątrz zabudowań.

Ta unikalna adaptacja do trudnego klimatu i terenu sprawia, że Stare Miasto Sany jest nie tylko zabytkową perłą architektury, ale także przykładem mądrego, ekologicznego planowania przestrzennego sprzed setek lat.

Co zobaczyć w Sanie – najważniejsze atrakcje

Sana jest wyjątkowa, bo Stare Miasto to jedna z najlepiej zachowanych historycznych dzielnic na świecie. Znajdziesz średniowieczne domy, bramy i meczety, a wszystko tętni życiem. To właśnie tutaj można się poczuć jak kilka setek lat temu.

Poniżej opisujemy najważniejsze miejsca, które pokażą niezwykły klimat Sany. Nasze zdjęcia pozwolą zrozumieć, dlaczego uznawana jest za jedno z najbardziej niezwykłych historycznych miast świata.

Bab al Yemen – Bajkowa brama w Sanie

 Bab al-Yemen to monumentalna brama prowadząca do magicznego Starego Miasta. Sana, stolica Jemenu, właśnie tu odkrywa swoje najbardziej autentyczne oblicze. Tuż za murami zaczyna się świat pełen orientalnych czarów: zapach kadzidła i mirry unosi się w powietrzu, a z małych sklepików wystają specjalne gliniane kominki do ich palenia. Mijając stragany, można zobaczyć piramidy kolorowych przypraw, barwione tkaniny, biżuterię z agatu i suszone płatki róż.

Targowisko przy Bab al-Yemen tętni życiem od rana do późnego wieczora. Mężczyźni w tradycyjnych strojach z dżambiją u pasa spacerują wśród gwaru handlarzy, kobiety przemykają w czarnych abajach, a dzieci biegną za piłką po kamiennej nawierzchni. To miejsce nie jest tylko wejściem do Starego Miasta – to serce codziennego życia, pierwszy pulsujący rytm Sany, który czuć wszystkimi zmysłami.

Jambija

Przechodnie zatrzymywali się, prosząc o wspólne zdjęcie i z ciekawością pytając, skąd pochodzimy. Jeden z mężczyzn miał na sobie tradycyjną futę – tkaninę owiniętą wokół bioder – oraz jambiję (dżambiję). To charakterystyczny, zakrzywiony sztylet, noszony w ozdobnej osłonie i przymocowany do skórzanego pasa

Jambja to nieodzowny rekwizyt mężczyzny. Uchwyt noża wiele mówi o jego statusie. Może być z rogu nosorożca, kości słoniowej, lub z kości wielbłąda. Albo zwyczajne, z ozdobionego metalu czy skóry. Do futy albo dżalabiji wkłada się marynarkę.

W Nizwa w Arabii Saudyjskiej spotkaliśmy Jemeńczyka, który dopasował dla nas pas.

Podobne noże można kupić w Omanie. Khanjar – Handżar – misternie wykonany nóż – zobaczycie na fladze i banknotach. Jest symbolem Omanu od XVII wieku, czego dowodem są zapiski historyczne. Wykonanie takiej broni wymaga dużych umiejętności.

Co ciekawe, jambija nie służyła jedynie do walki – była także elementem ceremonii, a w niektórych plemionach jej przekazanie synowi było rytuałem przejścia w dorosłość.

Noszenie jambiji jest też ściśle związane z tradycją i prawem zwyczajowym – noszenie jej poza określonymi miejscami lub sytuacjami może być surowo zabronione. W ten sposób jambija stała się czymś więcej niż tylko ozdobą – to żywy symbol dziedzictwa, honoru i tożsamości mężczyzn Jemenu.

Wielki Meczet w Sanie

Sana kryje w sobie jeden z najcenniejszych zabytków świata islamu – Wielki Meczet. Został on zbudowany w VII wieku, jeszcze za życia Mahometa, i jest najstarszym meczetem w Jemenie oraz jednym z najstarszych na świecie. Jego budowa rozpoczęła się między 630 a 715 rokiem. Starsze od niego są jedynie meczety w Medynie i Mekce.

Wielki Meczet w Sanie ma charakterystyczny minaret i kamienne mury ozdobione arabeskami. Jest nie tylko miejscem modlitwy, ale też centrum życia społecznego i kulturalnego, gdzie odbywają się wykłady i spotkania. Meczet ma długą historię i był świadkiem wielu wydarzeń w dziejach Jemenu. Podczas piątkowych modlitw gromadzi się tu dużo wiernych, a recytacje Koranu tworzą wyjątkową atmosferę.

Podczas prac remontowych w meczecie odkryto najstarszą znaną i nienaruszoną kopię Koranu, która zawiera wersety różniące się od współczesnej wersji. W meczecie odnaleziono również tysiące arabskich rękopisów związanych z początkami islamu, które stanowią bezcenne źródło wiedzy o historii tej religii.

Pewnego dnia, w piątkowe popołudnie, elegancko ubrany mężczyzna, wybierający się do meczetu, zainteresował się naszym aparatem fotograficznym. Jego ciekawość i otwartość były dla nas kolejnym dowodem na to, jak życzliwi są Jemeńczycy.

Dar al-Hajar

Podczas wycieczki za miasto warto zobaczyć Dar al-Hajar, spektakularny pałac wzniesiony na szczycie ogromnej skały. Powstał w latach 30. XX wieku jako letnia rezydencja islamskiego przywódcy duchowego, Imama Yahyi. Chociaż został zamordowany w 1948 roku, jego niezwykły dom przetrwał jako muzeum, które chętnie odwiedzają zarówno turyści, jak i miejscowi.

Dar al-Hajar znajduje się około 15 kilometrów na północny zachód od Sany, stolicy Jemenu, w malowniczej dolinie Wadi Dhar. Pałac wznosi się na szczycie ogromnej, samotnej skały, która wyrasta z otaczającego krajobrazu, co sprawia, że budowla wygląda niezwykle efektownie i majestatycznie na tle gór i pustyni. To popularne miejsce wycieczek zarówno dla turystów, jak i mieszkańców Jemenu, chętnie odwiedzane ze względu na swoje historyczne i architektoniczne walory.

Wszyscy prosili o wspólne zdjęcia, chętnie pozowali i wspólnie z nami oglądali efekty. Mam całą serię zdjęć z dziewczynami z zakrytymi buziami. Najważniejsze, że wszyscy wspaniale się tym bawiliśmy.

W tamtym czasie telefony komórkowe były proste i nie miały aparatów fotograficznych. Może właśnie dlatego pozowanie do zdjęć sprawiało im taką radość. Chętnie ustawiali się przed obiektywem, a potem z uśmiechem oglądali siebie na wyświetlaczu aparatu, ciesząc się tą wyjątkową chwilą.

Paradowałam w dżalabiji, tradycyjnym, luźnym stroju noszonym zarówno przez kobiety, jak i mężczyzn, co okazało się niezwykle wygodne i praktyczne w gorącym klimacie. Na szczęście mój strój wzbudzał sympatię wśród kobiet, które z uśmiechem spoglądały w moją stronę. Dzieci, pełne radości, wołały wesoło: „Sura, sura, sura!” (zdjęcie).

Kuchnia Jemenu – co się je w Sanie

Posiłki były zapiekane w metalowych menażkach lub w glinianych garnkach i podawane bezpośrednio w nich — co dodawało im wyjątkowego smaku i aromatu. Fasulja, czyli gęste danie z fasoli duszonej w pomidorach i przyprawach, serwowana była już od śniadania, ponieważ była pożywna i bogata w białko — tak jak w wielu innych biedniejszych krajach Bliskiego Wschodu.

Kurczak pieczony nad ogniem miał intensywny, dymny smak, który trudno zapomnieć. Do tego podawano niezwykle świeże sałatki z pomidorów, ogórków i ziół, często doprawione sokiem z cytryny i oliwą z oliwek. Nieodłącznym elementem posiłku był także chleb tandoor — cienki, lekko chrupiący, idealny do nabierania potraw.

Pewnego razu zjedliśmy pyszną rybę z hummusem w małej, lokalnej restauracji. Danie przygotowano wyłącznie z produktów kupionych na pobliskim targu przez naszego kierowcę. Ryba była grillowana na otwartym ogniu, soczysta i aromatyczna, a połączenie jej ze świeżym hummusem do dziś pozostaje jednym z moich ulubionych smaków Jemenu.

Na stołach rozkładano wielkie bele foliowe w kolorowe kwiatki lub paseczki — odrywało się tyle, ile potrzeba, by przykryć blat i ułatwić sprzątanie. Obok zawsze stała miska z wodą do mycia rąk oraz pachnące serwetki, ponieważ sztućce były rzadkością. Do jedzenia służyły ręce — a konkretnie prawa dłoń — zgodnie z tradycją, która nakazuje jeść tylko prawą dłonią jako znak szacunku i czystości.

Raz wprawiliśmy kucharza w osłupienie graniczące z zakłopotaniem, prosząc o łyżkę do zupy o nazwie salt. Mieli tylko jedną, więc jedliśmy na zmianę z jednej miski — co w lokalnej kulturze jest wyrazem bliskości i zaufania.

Często jadaliśmy też z Jemeńczykami, którzy chętnie dzielili się swoimi posiłkami, zapraszając nas do wspólnego stołu i pokazując, jak ważne są w ich kulturze wspólnota i gościnność. Te chwile stały się jednymi z najpiękniejszych wspomnień z naszej podróży.

Przechodząc ulicami, widywaliśmy ludzi jedzących na zewnątrz, bo tam życie toczy się w grupie, na świeżym powietrzu. Bardzo często zapraszali nas, „niewiernych”, do wspólnego posiłku. Odłamywaliśmy kawałek chleba, wymienialiśmy uśmiechy i dzieliliśmy tę chwilę. Chleb, bardzo podobny w smaku do naan, zawsze podawano gorący, prosto z pieca. To był świat, w którym nieznajomych przyjmowano z wielką ciekawością i życzliwością.

Jednak osoby, które nigdy nie były w żadnym arabskim kraju ani nie poznały żadnego Araba, często boją się ich panicznie. A prawda jest taka, że prędzej w Polsce można oberwać za kolor skóry niż wtedy w Jemenie czy obecnie w Indiach.

Tradycyjne jemeńskie dania

Mandi to jedna z najważniejszych potraw w Jemenie. Składa się z ryżu gotowanego z mięsem (najczęściej jagnięciną lub kurczakiem) w specjalnym piecu ziemnym. Mięso staje się bardzo miękkie i aromatyczne dzięki długiemu gotowaniu z przyprawami i dymem.

Saltah uznawana jest za narodowe danie Jemenu. To gęsty gulasz z mięsa, warzyw i przypraw, często podawany z pastą z kozieradki (hilbeh), która nadaje mu intensywny smak i charakterystyczną, lekko spienioną konsystencję.

Malawah to jemeński, warstwowy placek smażony na patelni. Podaje się go najczęściej z miodem, serem albo w wersji wytrawnej z pomidorami i jajkiem. Jest szczególnie popularny na śniadanie.

Kubaneh to drożdżowe, maślane pieczywo pieczone przez wiele godzin. Ma miękką, lekko słodką strukturę i zwykle je się je z miodem lub dodatkami przyprawowymi.

Zurbian to odmiana ryżu z mięsem, podobna do mandi, ale częściej przygotowywana na specjalne okazje. Jest intensywnie przyprawiona i często podawana podczas uroczystości rodzinnych.

Jemeńska kawa (qahwa) ma długą tradycję i jest jednym z elementów kultury tego regionu. Przygotowuje się ją zazwyczaj w lekkiej formie, często z dodatkiem kardamonu, i podaje w małych filiżankach.

Qat nie jest potrawą, ale stanowi ważny element codzienności w Jemenie. Są to liście rośliny o działaniu pobudzającym, żute podczas spotkań towarzyskich, szczególnie wśród mężczyzn.

Po wypchanym policzku widać, że zbliża się popołudnie, chłopak zaczyna żuć qat.

Jemeńska używka – Qat

Qat (czuwaliczka jadalna) to łagodny narkotyk, podobno nieuzależniający. Mętny wzrok i dziwna wierność temu kosztownemu nawykowi wskazują, że w praktyce dzieje się coś więcej: za cenę paczuszki qatu można nakarmić całą rodzinę, co jest jedną z przyczyn dotkliwej biedy w regionie.

Żucie qatu to rytuał trwający całe popołudnie. Mężczyźni zbierają się w grupy i wpychają liście do policzków, co wygląda komicznie — jakby wszyscy razem puchli. Skoro brak alkoholu, mężczyźni znaleźli inne rozwiązanie: niektórzy przynoszą nawet zmielony qat, by ułatwić sobie ten proces.

Qat (Catha edulis) to roślina, której liście zawierają alkaloidy — przede wszystkim katynon i katynę — o działaniu pobudzającym podobnym do amfetaminy, choć znacznie łagodniejszym. Żucie qatu wywołuje uczucie euforii, zwiększa czujność i poprawia nastrój, ale może też prowadzić do bezsenności, suchości w ustach i problemów z apetytem. Choć uważa się go za „łagodny narkotyk”, jego regularne używanie może prowadzić do uzależnienia psychicznego.

Badania wskazują również, że qat wpływa na układ sercowo-naczyniowy: podnosi ciśnienie krwi i zwiększa ryzyko chorób serca. Społecznie koszt codziennego żucia qatu jest ogromny — wielu Jemeńczyków wydaje na niego znaczną część domowego budżetu, co pogłębia biedę i problemy ekonomiczne w kraju.

Mimo tych negatywów qat pełni też ważną rolę społeczną: żucie liści to rytuał integrujący mężczyzn, będący okazją do rozmów, wymiany informacji i budowania więzi, zwłaszcza w regionach, gdzie alkohol jest zakazany lub społecznie nieakceptowany.

Jacy są Jemeńczycy?

Rozczuliły mnie dzieci, które wołały: „Sadik, mumkin sura!” — „Przyjacielu, mogę zdjęcie?” Zwracały się do mnie per „sadik”, co było niezwykle serdeczne. Tak zaczynały każde zdanie, z uśmiechem i uprzejmością. Co ciekawe, nikt nigdy nie prosił o pieniądze — to była czysta radość z chwili i wspólnego zdjęcia.

Prawidłowo wyglądający mężczyzna w Sanie stolicy Jemenu ubiera się w futę.

Kiedy przysiedliśmy na chwilę odpoczynku, wszyscy śmiali się z Krzysia, bo jambiji nie nosi się na spodnie! Z uśmiechem tłumaczyli nam zawiłości męskiej mody, cierpliwie wyjaśniając, jak powinno się nosić ten tradycyjny strój. Wzbudziliśmy niemałe zainteresowanie – wszyscy patrzyli na nas z życzliwością i wyrozumiałym uśmiechem.

Po krótkiej naradzie odważyli się podejść, by poprosić o wspólne zdjęcie. Jeden z nich był ubrany w dżalabiję, a drugi w futę, co dodawało całej scenie jeszcze więcej charakteru.

To, co zapamiętałam najmocniej, to ich naturalna życzliwość: dzieci mówiły do mnie „sadik”, dorośli cierpliwie tłumaczyli, jak nosi się tradycję, a prośba o wspólne zdjęcie nie była „interesem” — tylko szczerym pragnieniem bliskości. Kiedy jambija i strój stają się tematem rozmowy, widać, że to nie rekwizyty z innej epoki, tylko część codziennej tożsamości. A my, jako goście, mogliśmy poczuć się tam po prost mile widziani.

Sana nocą – jak wygląda stolica Jemenu po zmroku

Sana jest szczególnie zachwycająca wieczorem, gdy zapalają się światła, można się przenieść w średniowieczną rzeczywistość.

Wieczorem zaczynały się prawdziwie bajkowe widoki. Wchodziliśmy na dach hotelu, by obserwować zachód słońca nad Saną, podczas gdy nad miastem rozlegał się śpiew muezinów dochodzący z licznych meczetów. Te chwile wypełniały nas zachwytem i spokojem.

Pewnego razu zaczepił nas miły mężczyzna. Zapytał z ciekawością, skąd pochodzimy, a gdy usłyszał odpowiedź, z radością zawołał: „Zapraszam do mojego sklepu, tam siedzi kilku Polaków!”

Okazało się, że to studenci arabistyki z Warszawy, którzy przyjechali na pół roku, by uczyć się języka. Spotkanie z rodakami w tak odległym miejscu dodało naszej wyprawie jeszcze więcej wyjątkowości.

Meczet Saliha

Meczet widoczny na tle gór i pięknie oświetlony w nocy .

Inicjatorem budowy najnowocześniejszego meczetu w Sanie stolicy Jemenu był były prezydent, Ali Abd Allah Salih, który został zamordowany w grudniu 2017 roku. Meczet powstał z myślą o promowaniu umiarkowanego islamu, dlatego w czasach, gdy turyści mogli jeszcze odwiedzać Jemen, był dla nich otwarty.

Jego wizerunek zdobi rewers banknotu o nominale 250 riali, a koszt budowy wyniósł aż 60 milionów dolarów. To imponujące dzieło architektury stało się symbolem nowoczesności i otwartości w Sanie.

Sana obserwowana ze starej twierdzy.

Jemeńskie wesele

Wracaliśmy z wycieczki za Sanę, gdy nagle na drogę wybiegli ludzie z karabinami na ramionach, zatrzymując nasz samochód. Mimo tej niespodziewanej sytuacji, mieliśmy ogromne zaufanie do naszego kierowcy, więc nawet nie zdążyłam się przestraszyć.

Okazało się, że chcieli nas zaprosić na wesele. Zauważyłam, jak bardzo starali się zrobić na nas wrażenie – popisywali się muzyką i tańcami, chcąc wypaść jak najlepiej. To była niezwykła przygoda, pełna radości i lokalnych tradycji.

Później widzieliśmy jeszcze kilka takich wesel na ulicach stolicy, ale nikt nas już nie zaprosił. Tamto pierwsze pozostanie niezapomniane.

Kapela weselna przygrywała

Pan młody miał na sobie elegancki pas i chustę, prezentując się bardzo dostojnie. Jednak jego wybranka była nieobecna – świętowała gdzieś indziej, w gronie samych kobiet. Ciężko było nie zastanawiać się nad jej wiekiem.

Ci, których poznałam bliżej, mieli aranżowane małżeństwa, ale nie z dziećmi. Wciąż jednak ta tradycja budzi mieszane uczucia, szczególnie w kontekście różnic w kulturze i podejściu do tych kwestii.

Jemeńskie tradycje weselne – taniec z jambijami

Jemeńskie wesela trwają kilka dni i są podzielone na części dla mężczyzn i kobiet – pan młody i goście bawią się osobno, a panna młoda świętuje w gronie kobiet. Muzyka gra na tradycyjnych instrumentach, a mężczyźni tańczą wojowniczy taniec bara’a z mieczami lub kijami. Pan młody nosi jambiję – zakrzywiony sztylet-symbol honoru, a panna młoda zakłada kolorowe, haftowane sukienki.

Podczas uroczystości starsi błogosławią parę młodą, a goście dają prezenty, najczęściej pieniądze lub biżuterię. Wesele to ważne wydarzenie dla całej społeczności, czas jedzenia, śpiewu i spotkań. Choć tradycje są silne, młodzi coraz częściej wybierają mniejsze uroczystości, zachowując najważniejsze elementy.

Historia Sany i Jemenu – Arabia Felix

Jemen, znany w starożytności jako Arabia Felix – Arabia Szczęśliwa – leży na terytorium legendarnego królestwa Saby, które istniało już w VI wieku p.n.e. To żyzna kraina, słynąca niegdyś z produkcji kadzidła i mirry. Co więcej, Sana jest jednym z najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast na świecie – jej historia sięga dwóch i pół tysiąca lat! Legenda głosi, że miasto zostało założone przez syna Noego.

Marib i królestwo Saby

Erich von Daniken – szwajcarski autor kontrowersyjnych teorii o starożytnych astronautach – w książce „Wszyscy jesteśmy dziećmi Bogów” wspomina, że Starożytny Rzym założono około 733 roku p.n.e., a słynne miasto Majów – Tikal – powstało sto lat wcześniej. Początki Aten sięgają mniej więcej 1500 roku p.n.e., natomiast Jerycho, jedno z najstarszych miast na świecie, zbudowano prawdopodobnie około 6000 roku p.n.e.

„Czy istnieją jeszcze starsze miasta na naszej planecie? To całkiem możliwe, ponieważ według arabskich kronikarzy Sana jest najstarszym miastem świata. Legenda głosi, że zostało ono założone zaraz po opadnięciu wód potopu biblijnego przez Sema, syna Noego.”

To dzięki Danikenowi zainteresowaliśmy się miejscami, które są wymienione w Biblii. Jednak już w tamtym czasie wiele miejsc było zamkniętych dla osób z zewnątrz, bo ataki terrorystyczne były wielkim zagrożeniem.

Marib, starożytna stolica Jemenu, wciąż kryje w sobie tajemnice biblijnej przeszłości. W ruinach miasta można znaleźć pozostałości tamy, dzięki powstawały oazy rozciągające się na tysiące kilometrów. Było to osiągnięcie inżynieryjne na skalę niespotykaną w tamtych czasach.

System irygacyjny w Marib był tak zaawansowany, że jego pozostałości widoczne są do dziś. Budowa wielkiej tamy pozwoliła zamienić pustynny krajobraz w kwitnące doliny – to właśnie ta żyzność dała Jemenowi przydomek „Arabia Felix”, czyli Arabia Szczęśliwa.

Sana w literaturze i teoriach o starożytnych cywilizacjach

Marib jest także nierozerwalnie związane z legendarną królową Saby, Bilkis, znaną ze Starego Testamentu. Królowa Saby, czczona zarówno w Koranie, jak i w Biblii, jest symbolem kobiecej mądrości i niezależności – władczyni, która nie zawahała się wyruszyć w daleką podróż, by spotkać króla Salomona, słynącego z mądrości i bogactwa.

Ich syn, Menelik, został pierwszym władcą Etiopii i jest łączony z tajemniczym zaginięciem Arki Przymierza. Ta historia ma również swoje odbicie w ruchu Rastafari, który nawiązuje do dziejów Menelika jako symbolu afrykańskiej dumy.

Tu był nasz hotel, i widok z okna.

Sana stolica Jemenu i hotel Kaisa

Gotowali dla nas chłopcy z hotelu Sana Night Hotel

Właściciel hotelu Sana Night Hotel – Kais, zadbał o to, aby nasza podróż po Jemenie była zarówno atrakcyjna, jak i bezpieczna. Uzyskał dla nas wszystkie niezbędne pozwolenia, które musieliśmy okazywać w różnych miejscach, i polecił zaufanego kierowcę. Niestety, nie wszędzie mogliśmy dotrzeć – Marib było już wtedy zbyt niebezpieczne.

Kais rezerwował dla nas hotele i dbał o nas, nawet z daleka. Polecieliśmy samolotem do Sayun, by zobaczyć „Manhattan pustyni”, który znajduje się na liście UNESCO. Mimo że minęło wiele lat, Kais nadal utrzymuje z nami kontakt. Chociaż jest muzułmaninem, co roku przesyła nam życzenia na Boże Narodzenie.

Niedawno napisał do nas z prośbą o pomoc – musiał opuścić swój dom i ratować rodzinę, zabierając żonę i trzy córeczki do rodziny na wieś. Mam nadzieję, że są inne osoby, do których również może się zwrócić o wsparcie. Przez lata gościł wiele grup organizowanych przez biura podróży, a także gościł studentów, takich jak włoski młodzieniec, który mieszkał u niego przez całe miesiące. Niestety, nasz sadik stracił swój hotel.

Oczywiście, zawsze było niebezpiecznie – w tamtym czasie zamordowano kilku turystów. Walki plemienne, Al-Kaida, cały ten niezrozumiały konflikt to rzeczywistość, która dotyka kraj, ale jest daleka od zwykłych ludzi. Oni, tak jak my, pragną jedynie żyć w pokoju, cieszyć się codziennością i dzielić swoją gościnność z innymi.

Arabska wiosna i współczesna historia Jemenu

W tamtym czasie Kais — gospodarz, z którym utrzymywaliśmy kontakt podczas podróży — stał się bohaterem dokumentu „Rewolucjonista mimo woli”, prezentowanego na Berlinale. Film jest poruszający właśnie dlatego, że nie ma w nim patosu. Nie dostajemy opowieści o kimś, kto świadomie wybiera rolę politycznego lidera. Raczej obserwujemy, jak ktoś reaguje na kryzys w jedyny sposób, jaki potrafi: biorąc odpowiedzialność za bliskich, organizując życie tak, by przetrwać, i starając się nie tracić ludzkiej wrażliwości.

W 2026 roku Jemen pozostaje krajem dotkniętym konfliktem i kryzysem humanitarnym. Wiele regionów nadal mierzy się z niepewnością bezpieczeństwa, ograniczeniami w dostępie do usług podstawowych i konsekwencjami wieloletniej wojny. Jednocześnie życie społeczne trwa — ludzie pracują, pomagają sobie nawzajem i próbują odbudowywać normalność mimo trudnych warunków.

Czy można teraz jechać do Jemenu?

Pomimo swojego piękna i historycznego znaczenia, Sana jest obecnie niedostępna dla turystów z powodu trwającego konfliktu zbrojnego w Jemenie. Wojna domowa, która rozpoczęła się w 2014 roku, doprowadziła do poważnego kryzysu humanitarnego. Miasto, będące jednym z głównych punktów konfliktu, stało się miejscem niebezpiecznym dla mieszkańców i zamkniętym dla odwiedzającym. Ale można dojechać do Wadi Hadramaut.

Wadi Hadramaut – dolina, do której wciąż docierają podróżnicy

Wadi Hadramaut to rozległa dolina we wschodnim Jemenie, gdzie znajdują się takie miejsca jak Shibam, Seiyun, Tarim czy Wadi Dawan. To jeden z najbardziej charakterystycznych regionów kraju, znany z glinianej architektury i oaz palmowych.

Choć Jemen pozostaje krajem dotkniętym konfliktem, właśnie ten region bywa odwiedzany przez podróżników podróżujących w zorganizowany sposób, zazwyczaj z lokalnym wsparciem i przewodnikami.

Najczęściej do Wadi Hadramaut dociera się z Omanu — przez Salalah i przejście graniczne w kierunku miasta Seiyun. Stamtąd podróż odbywa się już drogą lądową, między poszczególnymi miastami doliny, takimi jak Shibam czy Tarim. Alternatywnie możliwe są ograniczone połączenia lotnicze do Seiyun, w zależności od aktualnej sytuacji w regionie.

To właśnie ta część Jemenu pokazuje najciekawszą stronę kraju — z tradycyjną zabudową, która przetrwała setki lat.

Mieliśmy okazję dotrzeć również do Wadi Hadramaut podczas naszej podróży po Jemenie. Przemieszczaliśmy się między oazami i glinianymi miastami, gdzie życie toczy się w zupełnie innym rytmie niż w dużych metropoliach. Największe wrażenie zrobiły na nas Shibam i jego charakterystyczne wieżowce z gliny, które wyglądają jak „Manhattan pustyni”.

W dalszej podróży podziwialiśmy ufortyfikowane wioski na szczytach gór, jednak to Sana zrobiła na nas największe wrażenie. Ta relacja jest dla mnie bardzo ważna, bo chciałam pokazać sielski i przyjazny islamski kraj i dobrych ludzi.

Zajrzyjcie koniecznie do wpisów z Arabii Saudyjskiej.

Dziękuję za wspólną podróż po Jemenie – kraju pełnym kontrastów, piękna i niezapomnianych chwil. Mam nadzieję, że kiedyś znów będzie można odkrywać jego uroki w spokoju i bezpieczeństwie.

Zapraszamy do innych wpisów z Jemenu.

Przepiękna dolina Wadi Dawan

Manhattan pustyni- Shibam.

Góry Haraz w Jemenie.

Zapraszam do obserwowania.

• WordPress
• Facebook
• Instagram